Een sinterklaasgedicht schrijven dat wél aankomt

Waar moet een sinterklaasgedicht over gaan?

Over één waargebeurd moment van dit jaar, niet over de persoon in het algemeen.

Een gedicht dat begint met 'Sinterklaas zag jou dit jaar, altijd vrolijk, altijd klaar' kan over iedereen aan tafel gaan, en dus over niemand. Een gedicht dat begint bij die zaterdag in juli waarop de barbecue niet aanging, gaat maar over één persoon, en die weet dat vanaf de tweede regel.

Zoek dat moment terug door door je eigen telefoon te scrollen of door iemand te bellen die je lootje beter kent. Je hebt aan één ding genoeg: een verhuizing die drie keer werd uitgesteld, een fiets die twee keer gestolen is, een cursus Italiaans die na twee lessen stopte, de hond die de kerstboom omtrok.

Heb je niets? Dan is het detail dat je wél hebt het onderwerp: dat je elkaar nauwelijks kent. Daar valt eerlijk en grappig over te schrijven, en het is beter dan doen alsof.

Niet doen: eigenschappen opsommen. 'Lief, behulpzaam en altijd in voor een grap' is geen gedicht, dat is een aanbeveling op LinkedIn.

Hoe bouw je het gedicht op?

In vier delen: de Sint komt binnen, hij vertelt wat hij dit jaar gezien heeft, hij plaagt er één keer mee, en dan wijst hij naar het pakje.

Deel één mag kort en cliché zijn, twee regels: dat is de aanloop waar iedereen aan gewend is. Deel twee is het eigenlijke gedicht, met het moment er zo concreet mogelijk in, inclusief plaatsen en maanden. Deel drie is de plaagregel, de enige regel waar echt iets op het spel staat. Deel vier is de overgang naar het cadeau, en daar mag je best iets verklappen.

De verhouding klopt als deel twee het langst is. Kost de aanloop over Spanje, de boot en het paard vier regels en het moment maar twee, dan heb je een sjabloon voorgelezen.

De Sint spreekt in de derde persoon over de ontvanger. Dat is de conventie en die is handig: je kunt dingen zeggen die je zelf niet zou zeggen, omdat een oude man uit Madrid ze zegt.

Niet doen: het cadeau al in regel drie noemen. Daarna luistert niemand meer.

Hoe rijm je zonder gewrongen zinnen?

Schrijf eerst de zin die je bedoelt, en zoek pas daarna het rijmwoord. Loopt het niet, verander dan de eerste regel en niet de tweede.

De klassieke fout gaat andersom: je hebt 'gedaan' staan, gaat op zoek naar iets op -aan, en eindigt bij 'de trein die niet meer wilde gaan'. Iedereen hoort dat het rijm de baas was over de betekenis.

Halfrijm mag. 'Boodschappen' op 'grappen' hoeft niet zuiver te zijn zolang het ritme klopt, en ritme weegt zwaarder dan rijm bij iets dat hardop wordt voorgelezen. Lees elke regel dus voor terwijl je schrijft, ook in je eentje op de bank. Struikel jij erover, dan struikelt de voorlezer ook.

Houd regels ongeveer even lang, tussen de acht en twaalf lettergrepen. Een rijmwoordenboek is prima gereedschap, net als een taalmodel dat twintig opties geeft. Kies dan wel de optie die klinkt als jij, niet de opgewektste.

Niet doen: rijm forceren met een omgekeerde woordvolgorde. 'Waarna hij naar de zolder ging, alwaar hij niets meer ophing' klinkt naar 1890.

Hoe ziet dat er in de praktijk uit?

Zo ziet het eruit als je de vier delen op één waargebeurd moment toepast, in dit geval een barbecue die in juli niet aan wilde.

Sint bladerde dit jaar terug naar een zaterdag in juli, en las daar over acht gasten, drie salades en een barbecue.

De buren zaten klaar, de tafel was gedekt, alleen de kolen hadden nergens zin, en niets wat hielp had effect.

Er ging een halve fles aanmaakvloeistof doorheen, en na een uur was er nog altijd niet één kool die scheen.

Om zeven uur liep iemand naar de snackbar op de hoek, en dat werd achteraf het beste deel van het bezoek.

Daarom ligt hier iets waarmee het vuur voortaan wel brandt, dan blijft de snackbar volgend jaar gewoon aan de overkant.

Tien regels, één moment. De aanloop is twee regels, het verhaal vier, de plaagregel zit in 'het beste deel van het bezoek', en pas in de laatste twee regels komt het cadeau in beeld. Let ook op het eerste rijmpaar: juli op barbecue is niet zuiver, en dat hoort niemand, omdat het ritme klopt.

Vervang de barbecue door jouw moment en de vorm blijft overeind. Het sjabloon zit in de opbouw, niet in de woorden.

Niet doen: dit voorbeeld overnemen met een andere naam erin. Iedereen aan tafel heeft dit jaar dezelfde zoekresultaten gezien als jij.

Mag je een AI je gedicht laten schrijven?

Als startpunt voor rijm en ritme prima, maar niet als je voorleest wat er ongewijzigd uit komt, want dat hoort de tafel.

Wij bouwen zelf een cadeauzoeker op een taalmodel, dus we draaien er niet omheen: die modellen zijn goed in rijm en weten niets van wat er dit jaar bij jullie gebeurd is. Dat gat vullen ze op met vriendelijkheid, en zo krijg je twaalf regels die op iedereen slaan.

De werkbare volgorde is omgekeerd. Schrijf zelf in gewone zinnen op wat er gebeurd is, en laat het model daar rijmvarianten bij zoeken. Gooi weg wat opgewekter klinkt dan jij bent, en zet er minstens twee regels in die alleen jullie snappen.

Een gegenereerd gedicht dat niet is nagelezen herken je hieraan: geen enkele plaatsnaam, geen maand, geen bedrag, en een slotregel die de ontvanger een fijne avond wenst. Voeg één regel toe met een naam, een straat of een datum en dat probleem is grotendeels opgelost.

Niet doen: voorlezen vanaf je telefoon zonder het vooraf één keer hardop gelezen te hebben. Struikelen over je eigen zinnen kost meer dan een zwak rijm.