Surprise-ideeën die je lootje meteen snapt

Hoe bedenk je een surprise die bij je lootje past?

Je bedenkt een surprise door één eigenschap van je lootje te pakken en die drie keer te groot te maken. De vorm volgt daaruit, en niet andersom.

De fout die bijna iedereen maakt is bij de vorm beginnen. Je zoekt op surprise-ideeën, ziet een pinguïn en een raket, en gaat daarna proberen of die ergens op slaan. Dat wordt knutselwerk zonder grap. Draai het om: schrijf eerst op wat je van je lootje weet. Waar heeft hij het over bij elke verjaardag. Waar staat zij om bekend. Welke blunder van dit jaar kent iedereen aan tafel nog.

Uit dat lijstje rolt de vorm er meestal vanzelf uit. De zwager die in maart met zijn aanhanger klem kwam te zitten krijgt die aanhanger terug in karton. Het nichtje dat sinds september niet meer van haar telefoon af te slaan is krijgt een telefoon van een verhuisdoos, met het cadeau achter het scherm. De collega die elke ochtend als eerste bij de koffieautomaat staat krijgt die automaat, inclusief lampje.

Herkenbaarheid verslaat afwerking. Iemand die na twee seconden 'ah, natuurlijk' zegt, heeft je twee avonden knippen al terugbetaald.

Niet doen: een vorm kiezen die je eerst moet uitleggen. Als de grap uitleg nodig heeft voordat het papier eraf mag, is hij al voorbij.

Wat heb je aan materiaal echt nodig?

Voor bijna elke surprise kom je toe met karton, crêpepapier, behangplaksel en schilderstape. Bij elkaar ben je rond de €10 kwijt, en het ligt bij de Hema, de Action en de Gamma.

Karton haal je gratis: vraag bij de supermarkt of de fietsenwinkel om lege dozen, want die zijn steviger dan wat je in een hobbywinkel koopt. Crêpepapier kost een paar euro per rol en dekt oneffenheden toe die verf juist laat zien. Behangplaksel maakt papier-maché mogelijk, en dat is de enige techniek waarmee je ronde vormen krijgt zonder te kunnen tekenen. Schilderstape houdt de constructie bij elkaar terwijl de lijm droogt.

De rest is optioneel. Een lijmpistool scheelt uren zodra je meerdere kartonnen vlakken aan elkaar zet. Acrylverf ziet er beter uit dan het klinkt, maar alleen op karton: op crêpepapier weekt het door en trekt het krom.

Reken op droogtijd. Papier-maché wil per laag ongeveer een dag, en twee lagen is het minimum als er nog iets in moet passen. Dat is de reden dat surprises op 4 december mislukken, niet je gebrek aan talent.

Niet doen: glitter. Die zit in maart nog in het tapijt, en degene die dat opruimt ben jij.

Welke surprise-vormen werken bijna altijd?

Vier vormen werken bij vrijwel elk lootje: de doos in de doos, het voorwerp uit een verhaal van dit jaar, een dagelijks object op vier keer ware grootte, en de speurtocht door het huis.

De doos in de doos vraagt geen enkele vaardigheid. Je pakt het cadeau vijf keer in, elke laag met een briefje erop: 'nee', 'ook niet', 'bijna'. Bij kinderen is dit de veiligste keuze die er is, want het uitpakken zelf is het feest.

Het voorwerp uit een verhaal is de sterkste vorm, en de enige die je niet kunt googelen. Het is de sloot, de aanhanger, de vaatwasser die in februari lekte, de vakantie waar het drie weken regende. Bouw dat ding in karton, hoe lelijk ook, en het gedicht schrijft zichzelf.

De vergroting werkt op afstand: een tandenborstel van tachtig centimeter, een pak hagelslag zo groot als een verhuisdoos, een sok van een meter. Groot is grappig, ook als de uitvoering rammelt.

De speurtocht is de reddingsboei voor wie geen tijd meer heeft. Zes briefjes door het huis, elk met een regel rijm, en het cadeau in de meterkast. Kost een half uur en levert meer gelach op dan een middelmatige pinguïn.

Niet doen: een surprise die het lootje publiekelijk afmaakt. Plagen mag, afbranden niet, en bij schoonfamilie ligt die grens lager dan je denkt.

Wanneer moet je beginnen met een surprise?

Begin uiterlijk twee weken voor pakjesavond, en bestel het cadeau in dezelfde week waarin de lootjes getrokken zijn.

De praktische volgorde: lootjes half november, cadeau er meteen achteraan, en de surprise in de laatste twee weekenden. Wie het cadeau pas eind november bestelt zit in de drukste bezorgweek van het jaar, en een surprise die af is met een leeg gat erin is een vervelende avond.

Reken op twee avonden van anderhalf uur voor iets van karton, met droogtijd ertussen. Papier-maché heeft per laag een dag nodig, dus daar kun je zondagmiddag niet aan beginnen als het maandag pakjesavond is.

Denk ook aan vervoer. Een surprise van een meter breed moet naar de auto, in de auto, en bij schoonouders naar binnen zonder dat het lootje hem al ziet. Een grote tas van de Ikea eroverheen is de standaardoplossing, en die houdt meteen de regen tegen.

Niet doen: het cadeau pas kopen als de surprise af is. Dan bepaalt de doos wat erin past, en zit je op 3 december iets te zoeken dat toevallig 12 bij 20 centimeter is.

Wat als je echt niet kunt knutselen?

Dan verpak je in plaats van te bouwen: een surprise mag ook uitsluitend uit een slimme verpakking bestaan, en niemand aan tafel telt de knipbeurten.

Zet het cadeau in een emmer water en die emmer een nacht in de vriezer, dan moet er met een lepel uit een ijsblok gehakt worden. Een cadeau onderin een bak rijst, popcorn of piepschuim doet hetzelfde werk. Een ballon opblazen, omwikkelen met papier-maché en na het drogen doorprikken geeft een bol waar het cadeau in zit, en dat is de enige stap waarvoor je iets moet kunnen.

Ook goed: het cadeau helemaal niet verstoppen, maar de weg ernaartoe verzinnen. Een sleutel van een kluisje in de gang. Een QR-code die naar een filmpje van jezelf leidt. Een envelop met een plattegrondje van de achtertuin en een kruis erop.

Wat je bespaart aan knutselen stop je in het gedicht. Vier regels over één waargebeurd moment doen meer dan twaalf regels over de Sint die uit Spanje komt.

Niet doen: je verontschuldigen voor je surprise terwijl hij wordt uitgepakt. Niemand had het opgemerkt tot jij erover begon.